Η πλειονότητα των παραβιάσεων λογαριασμών δεν απαιτεί προηγμένες τεχνικές. Αρκεί ένας κωδικός που επαναλαμβάνεται σε πολλές υπηρεσίες, ένα μήνυμα που μοιάζει αληθινό ή ένας υπολογιστής που δεν έχει ενημερωθεί εδώ και μήνες. Η μεγαλύτερη κλοπή κρυπτοστοιχείων στην ιστορία, τα 6,3 δισ. δολάρια από τη Binance τον Οκτώβριο του 2026, ξεκίνησε, σύμφωνα με την ίδια την εταιρεία, από τον φορητό υπολογιστή ενός μηχανικού της. Ο οδηγός συγκεντρώνει πέντε πρακτικές κινήσεις για πολίτες, υπαλλήλους του Δημοσίου και των δήμων και μικρές επιχειρήσεις, με βάση τις ισχύουσες οδηγίες του αμερικανικού NIST (SP 800-63B-4, 2025) και της CISA.
1. Φράσεις μεγάλου μήκους αντί για «πολύπλοκους» κωδικούς
Η παλιά συμβουλή «τουλάχιστον 8 χαρακτήρες, με κεφαλαίο, αριθμό και σύμβολο» έχει εγκαταλειφθεί. Το πρότυπο NIST SP 800-63B-4 ορίζει ότι, όταν ο κωδικός είναι το μόνο μέσο σύνδεσης, πρέπει να έχει τουλάχιστον 15 χαρακτήρες, και απαγορεύει στις υπηρεσίες να επιβάλλουν κανόνες σύνθεσης, όπως υποχρεωτικό συνδυασμό κατηγοριών χαρακτήρων. Ο λόγος είναι πρακτικός: οι κανόνες σύνθεσης οδηγούν σε προβλέψιμα μοτίβα («Kalokairi2026!»), τα οποία τα εργαλεία των επιτιθέμενων δοκιμάζουν πρώτα. Το μήκος, αντίθετα, αυξάνει εκθετικά τον χρόνο που απαιτείται για να «σπάσει» ένας κωδικός.
Στην πράξη:
- Χρησιμοποιήστε φράση από τέσσερις ή πέντε άσχετες μεταξύ τους λέξεις, π.χ. «πορτοκάλι-σύννεφο-τρένο-φάρος» (ως παράδειγμα και όχι για χρήση).
- Αποφύγετε ονόματα, ημερομηνίες γέννησης, ονόματα κατοικιδίων και ομάδων, καθώς και ό,τι εμφανίζεται στα μέσα κοινωνικής δικτύωσης.
- Κάθε λογαριασμός χρειάζεται δικό του κωδικό. Όταν διαρρέει μια βάση δεδομένων, οι επιτιθέμενοι δοκιμάζουν αυτόματα τα ίδια στοιχεία σε email, τράπεζες και δημόσιες υπηρεσίες (credential stuffing). Ο επαναλαμβανόμενος κωδικός είναι η πιο συνηθισμένη αιτία παραβίασης.
- Ελέγξτε αν το email σας εμφανίζεται σε γνωστές διαρροές, μέσω υπηρεσιών όπως το Have I Been Pwned, και αλλάξτε άμεσα τους σχετικούς κωδικούς.
2. Διαχειριστής κωδικών: η λύση στο «δεν τους θυμάμαι»
Κανείς δεν μπορεί να απομνημονεύσει δεκάδες μοναδικούς κωδικούς των 15 και πλέον χαρακτήρων. Ο διαχειριστής κωδικών (password manager) δημιουργεί τυχαίους κωδικούς, τους αποθηκεύει κρυπτογραφημένους και τους συμπληρώνει αυτόματα. Το NIST ζητά από τις υπηρεσίες να επιτρέπουν τη χρήση διαχειριστών και την αυτόματη συμπλήρωση, ακριβώς επειδή βελτιώνουν την ασφάλεια.
- Επιλέξτε διαχειριστή με καλή φήμη και ανεξάρτητους ελέγχους ασφάλειας. Οι ενσωματωμένοι διαχειριστές των λειτουργικών συστημάτων και των φυλλομετρητών είναι επίσης αποδεκτή αρχή.
- Προστατέψτε τον με μία ισχυρή κύρια φράση, τη μόνη που χρειάζεται να θυμάστε, και με πολυπαραγοντική αυθεντικοποίηση.
- Ένα πρόσθετο όφελος: ο διαχειριστής δεν συμπληρώνει τον κωδικό σε ψεύτικη σελίδα που απλώς μοιάζει με την αυθεντική, λειτουργώντας έτσι ως έμμεση προστασία από το phishing.
3. Πολυπαραγοντική αυθεντικοποίηση (MFA) παντού, και η κατάλληλη μορφή της
Η πολυπαραγοντική αυθεντικοποίηση προσθέτει ένα δεύτερο στοιχείο πέρα από τον κωδικό: κάτι που διαθέτετε, όπως κινητό ή κλειδί ασφαλείας, ή κάτι που σας χαρακτηρίζει, όπως δακτυλικό αποτύπωμα. Ακόμη κι αν διαρρεύσει ο κωδικός, ο επιτιθέμενος δεν μπορεί να συνδεθεί μόνο με αυτόν. Οι μορφές της όμως δεν έχουν όλες την ίδια αξία:
- Κωδικοί μέσω SMS: καλύτεροι από το τίποτα, αλλά ευάλωτοι σε απάτες αντικατάστασης κάρτας SIM και σε phishing.
- Εφαρμογές αυθεντικοποίησης (εξαψήφιοι κωδικοί που ανανεώνονται ανά 30 δευτερόλεπτα) και ειδοποιήσεις έγκρισης στο κινητό: ισχυρότερες. Προσοχή μόνο στις «καταιγίδες» ειδοποιήσεων: αν λάβετε αίτημα έγκρισης που δεν ξεκινήσατε, το απορρίπτετε και αλλάζετε τον κωδικό.
- Κλειδιά πρόσβασης (passkeys) και φυσικά κλειδιά ασφαλείας FIDO2: η μόνη μορφή που η CISA και το NIST χαρακτηρίζουν ανθεκτική στο phishing, επειδή η σύνδεση δεσμεύεται κρυπτογραφικά στον πραγματικό ιστότοπο και δεν λειτουργεί σε ψεύτικο.
Ενεργοποιήστε την πρώτα στο email, γιατί από αυτό επαναφέρονται όλοι οι άλλοι λογαριασμοί, και στη συνέχεια στις τράπεζες, στα μέσα κοινωνικής δικτύωσης, στις υπηρεσίες cloud και στα εταιρικά συστήματα. Φυλάξτε τους κωδικούς ανάκτησης σε ασφαλές σημείο, εκτός της συσκευής.
4. Ενημερωμένες και «κλειδωμένες» συσκευές
Πολλές επιθέσεις εκμεταλλεύονται ευπάθειες για τις οποίες υπάρχει ήδη διόρθωση, που όμως δεν έχει εγκατασταθεί.
- Ενεργοποιήστε τις αυτόματες ενημερώσεις στο λειτουργικό σύστημα, στον φυλλομετρητή και στις εφαρμογές, και επανεκκινείτε τη συσκευή όταν ζητείται.
- Αντικαταστήστε συσκευές και λογισμικό που δεν υποστηρίζονται πλέον από τον κατασκευαστή, καθώς δεν λαμβάνουν διορθώσεις ασφαλείας.
- Κλείδωμα οθόνης με PIN ή βιομετρικά στοιχεία και αυτόματο κλείδωμα μετά από λίγα λεπτά αδράνειας.
- Κρυπτογράφηση δίσκου (BitLocker στα Windows, FileVault στο macOS· στα σύγχρονα κινητά είναι ενεργή με το κλείδωμα οθόνης), ώστε μια χαμένη ή κλεμμένη συσκευή να μην εκθέτει δεδομένα.
- Εφαρμογές μόνο από τα επίσημα καταστήματα και καθημερινή χρήση λογαριασμού χωρίς δικαιώματα διαχειριστή.
- Αντίγραφα ασφαλείας με τον κανόνα 3-2-1: τρία αντίγραφα, σε δύο διαφορετικά μέσα, ένα εκτός σπιτιού ή γραφείου. Είναι η πιο αποτελεσματική άμυνα απέναντι στο ransomware.
5. Σκεφτείτε πριν πατήσετε: phishing και κοινωνική μηχανική
Η τεχνολογία προστατεύει μέχρι το σημείο που ο χρήστης θα δώσει μόνος του τα στοιχεία του. Τα μηνύματα phishing μιμούνται τράπεζες, εταιρείες ταχυμεταφορών, την ΑΑΔΕ ή το gov.gr και επενδύουν στον πανικό: «ο λογαριασμός σας θα κλειδώσει», «εκκρεμεί πληρωμή», «το δέμα σας επεστράφη». Με τη βοήθεια της τεχνητής νοημοσύνης γράφονται πλέον χωρίς ορθογραφικά λάθη, ενώ μιμούνται και φωνές.
- Μην ανοίγετε συνδέσμους από μηνύματα που ζητούν επείγουσα ενέργεια. Μεταβείτε στην υπηρεσία πληκτρολογώντας μόνοι σας τη διεύθυνση ή μέσω της επίσημης εφαρμογής.
- Καμία τράπεζα ή δημόσια υπηρεσία δεν ζητά κωδικούς, PIN ή κωδικούς μίας χρήσης με email, SMS ή τηλέφωνο.
- Επιβεβαιώνετε αιτήματα για πληρωμές ή αλλαγή τραπεζικού λογαριασμού με τηλεφώνημα σε γνωστό αριθμό, όχι σε αυτόν που αναγράφει το μήνυμα.
- Αν πατήσατε σύνδεσμο ή δώσατε στοιχεία: αλλάξτε αμέσως τον κωδικό, ενημερώστε την τράπεζα και, για απάτη, απευθυνθείτε στη Διεύθυνση Δίωξης Ηλεκτρονικού Εγκλήματος (τηλ. 11188, cyberalert.gr).
Ο μύθος των «συχνών αλλαγών»
Η υποχρεωτική αλλαγή κωδικών κάθε 60 ή 90 ημέρες ήταν για χρόνια κανόνας σε επιχειρήσεις και δημόσιους φορείς. Το NIST πλέον ορίζει ρητά ότι οι υπηρεσίες δεν πρέπει να απαιτούν περιοδικές αλλαγές, επειδή οδηγούν σε μικρές, προβλέψιμες παραλλαγές του ίδιου κωδικού («Fthinoporo2026!» → «Xeimonas2026!»). Ο κωδικός αλλάζει άμεσα όταν υπάρχει ένδειξη παραβίασης: διαρροή, ύποπτη σύνδεση ή κοινοποίηση σε άλλο πρόσωπο. Οι υπηρεσίες, αντί για περιοδικές αλλαγές, πρέπει να ελέγχουν τους νέους κωδικούς έναντι λιστών με κοινούς και διαρρεύσαντες κωδικούς.
Για δήμους και φορείς: από τη συμβουλή στην πολιτική
Για τους φορείς του Δημοσίου και της Αυτοδιοίκησης τα παραπάνω δεν αποτελούν μόνο καλή πρακτική. Η Οδηγία NIS2 και ο ν. 5160/2024 προβλέπουν μέτρα διαχείρισης κινδύνων στα οποία περιλαμβάνονται η πολυπαραγοντική αυθεντικοποίηση, η διαχείριση ευπαθειών, τα αντίγραφα ασφαλείας και η εκπαίδευση του προσωπικού. Μια πολιτική κωδικών σύμφωνη με το NIST (μήκος αντί για σύνθεση, έλεγχος έναντι λιστών διαρροών, χωρίς περιοδικές αλλαγές), MFA ανθεκτικό στο phishing για λογαριασμούς διαχειριστών και email, αυτόματες ενημερώσεις και τακτικές ασκήσεις phishing για τους υπαλλήλους καλύπτουν μεγάλο μέρος των βασικών απαιτήσεων με χαμηλό κόστος.
Λίστα ελέγχου σε δέκα λεπτά
- MFA στο email σας, σήμερα.
- Έλεγχος του email σας σε γνωστές διαρροές.
- Εγκατάσταση διαχειριστή κωδικών και αλλαγή των κωδικών που επαναλαμβάνονται.
- Αυτόματες ενημερώσεις σε υπολογιστή και κινητό.
- Ένα αντίγραφο ασφαλείας των σημαντικών αρχείων εκτός της συσκευής.

