GOVTECH · ΑΥΤΟΔΙΟΙΚΗΣΗ · ΗΛΕΚΤΡΟΝΙΚΗ ΔΗΜΟΚΡΑΤΙΑ

Οδηγοί

Τεχνητή νοημοσύνη στον δήμο: 5 ασφαλείς πρώτες εφαρμογές και τι να αποφύγετε

Πρακτικός οδηγός για δήμους που θέλουν να ξεκινήσουν με την τεχνητή νοημοσύνη χωρίς ρίσκο: πέντε εφαρμογές χαμηλού κινδύνου, οι χρήσεις που πρέπει να μείνουν εκτός, και τι ζητούν ο AI Act και ο ν. 5321/2026, με την πρώτη προθεσμία στις 31 Δεκεμβρίου 2026.

Μικροένα υπολογιστή με τα γράμματα AI πάνω σε πλακέτα κυκλωμάτων
Φωτογραφία: Igor Omilaev / Unsplash

Η τεχνητή νοημοσύνη (ΤΝ) μπαίνει στην καθημερινότητα των δήμων γρηγορότερα από ό,τι οι κανόνες για τη χρήση της. Υπάλληλοι δοκιμάζουν ήδη δημόσια εργαλεία για να γράψουν ένα έγγραφο ή να συνοψίσουν μια εισήγηση, προμηθευτές προσφέρουν «έξυπνες» πλατφόρμες, και οι πολίτες περιμένουν ταχύτερη εξυπηρέτηση. Από το καλοκαίρι του 2026 όμως υπάρχει πλέον και πλήρες νομικό πλαίσιο: ο ευρωπαϊκός Κανονισμός για την ΤΝ (AI Act, Κανονισμός (ΕΕ) 2024/1689) και ο ν. 5321/2026 (ΦΕΚ Α' 114/20.07.2026), που τον εφαρμόζει στην Ελλάδα.

Ο οδηγός αυτός απευθύνεται σε δημάρχους, αντιδημάρχους, προϊσταμένους πληροφορικής και στελέχη υπηρεσιών που θέλουν να ξεκινήσουν σωστά: με εφαρμογές χαμηλού κινδύνου, που φέρνουν γρήγορο αποτέλεσμα, και με τις υποχρεώσεις τακτοποιημένες από την αρχή.

Πρώτα, τι ισχύει: η υποχρέωση που έχει προθεσμία

Ο ν. 5321/2026 δημιουργεί Ενιαίο Μητρώο Συστημάτων Τεχνητής Νοημοσύνης για τον δημόσιο τομέα, που τηρεί η Ειδική Γραμματεία Τεχνητής Νοημοσύνης και Διακυβέρνησης Δεδομένων (άρθρο 21). Κάθε φορέας, άρα και κάθε δήμος, υποβάλλει δήλωση καταχώρισης πριν ξεκινήσει να λειτουργεί ένα σύστημα ΤΝ. Η δήλωση περιγράφει τον σκοπό, τα δεδομένα που χρησιμοποιούνται (και αν περιλαμβάνουν προσωπικά), τις αποφάσεις που επηρεάζει, τους κινδύνους, την κατάταξη κινδύνου κατά τον AI Act και τα μέτρα ασφαλείας.

Για τα συστήματα που ήδη χρησιμοποιούνται, η δήλωση υποβάλλεται χωρίς καθυστέρηση και το αργότερο έως τις 31 Δεκεμβρίου 2026 (άρθρο 25). Υπεύθυνος για την καταχώριση είναι, για τους περισσότερους φορείς, ο προϊστάμενος της υπηρεσίας πληροφορικής και ηλεκτρονικής διακυβέρνησης, με αναπληρωτή. Ο νόμος προβλέπει επίσης ότι τα διοικητικά μέτρα και τα πρόστιμα για παραβάσεις μπορούν να επιβάλλονται και σε φορείς του δημόσιου τομέα (άρθρο 16).

Στην πράξη, το πρώτο βήμα κάθε δήμου είναι μια απλή απογραφή: ποια εργαλεία ΤΝ χρησιμοποιούνται σήμερα, από ποιες υπηρεσίες και για ποιο σκοπό. Συχνά η απάντηση περιλαμβάνει και λειτουργίες ΤΝ ενσωματωμένες σε λογισμικό που ο δήμος ήδη πληρώνει.

5 ασφαλείς πρώτες εφαρμογές

Κοινό χαρακτηριστικό των παρακάτω είναι ότι η ΤΝ βοηθά, αλλά δεν αποφασίζει: το τελικό κείμενο ή η τελική ενέργεια ελέγχεται πάντα από υπάλληλο, και δεν χρειάζεται επεξεργασία ευαίσθητων προσωπικών δεδομένων.

1. Σύνταξη και σύνοψη εσωτερικών κειμένων

Πρόχειρα εισηγήσεων, σύνοψη μακροσκελών εγκυκλίων και νομοθεσίας, πρακτικά συσκέψεων από σημειώσεις, απαντήσεις σε τυποποιημένα έγγραφα. Είναι η εφαρμογή με το μεγαλύτερο άμεσο όφελος σε χρόνο. Προϋπόθεση: ένα εργαλείο με εταιρική σύμβαση που δεν χρησιμοποιεί τα δεδομένα του δήμου για εκπαίδευση μοντέλων, και σαφής κανόνας ότι στοιχεία πολιτών δεν εισάγονται σε δωρεάν δημόσια εργαλεία.

2. Ψηφιακός βοηθός για συχνές ερωτήσεις

Ένας βοηθός στον ιστότοπο του δήμου που απαντά σε ερωτήσεις του τύπου «ποια δικαιολογητικά χρειάζομαι», «πότε είναι ανοιχτό το ΚΕΠ» ή «πώς δηλώνω βλάβη», αντλώντας μόνο από το δημοσιευμένο υλικό του δήμου. Από τις 2 Αυγούστου 2026 ισχύουν οι υποχρεώσεις διαφάνειας του άρθρου 50 του AI Act: ο πολίτης πρέπει να γνωρίζει ότι συνομιλεί με σύστημα ΤΝ. Ο βοηθός πρέπει επίσης να παραπέμπει σε υπάλληλο όταν δεν είναι βέβαιος και να μη ζητά προσωπικά στοιχεία.

3. Απλή γλώσσα και μετάφραση

Μετατροπή ανακοινώσεων και αποφάσεων σε κατανοητή γλώσσα, περιλήψεις για τα μέσα κοινωνικής δικτύωσης, μεταφράσεις για επισκέπτες και κατοίκους που δεν μιλούν ελληνικά. Βελτιώνει την προσβασιμότητα και την ενημέρωση με ελάχιστο ρίσκο, εφόσον το επίσημο κείμενο παραμένει το ελληνικό και ο έλεγχος γίνεται από άνθρωπο.

4. Ταξινόμηση και δρομολόγηση αιτημάτων

Τα αιτήματα πολιτών για βλάβες, καθαριότητα ή πράσινο φτάνουν από πολλά κανάλια και συχνά χρειάζονται χρόνο για να καταλήξουν στη σωστή υπηρεσία. Η ΤΝ μπορεί να προτείνει κατηγορία, αρμόδια υπηρεσία και προτεραιότητα, ώστε ο υπάλληλος να επιβεβαιώνει αντί να ταξινομεί από την αρχή. Το σύστημα προτείνει· την ανάθεση και την απάντηση τις κάνει άνθρωπος.

5. Ανάλυση μη προσωπικών δεδομένων

Κατανάλωση ενέργειας στα δημοτικά κτίρια, δεδομένα αισθητήρων, κυκλοφοριακά δεδομένα, ανοικτά δεδομένα του δήμου. Η ΤΝ βοηθά στον εντοπισμό ανωμαλιών (π.χ. ασυνήθιστη κατανάλωση νερού που δείχνει διαρροή) και στην προετοιμασία αναλύσεων για τον σχεδιασμό. Επειδή τα δεδομένα δεν αφορούν πρόσωπα, ο κίνδυνος είναι χαμηλός και η αξία μεγάλη.

Τι να αποφύγετε

Ορισμένες χρήσεις είτε απαγορεύονται είτε κατατάσσονται ως υψηλού κινδύνου από τον AI Act και θέλουν πλήρη τεκμηρίωση, ανθρώπινη εποπτεία και, για τον δημόσιο τομέα, εκτίμηση επιπτώσεων στα θεμελιώδη δικαιώματα (άρθρο 27). Δεν είναι χώρος για πρώτα βήματα:

  • Αποφάσεις για παροχές και επιδόματα. Συστήματα που κρίνουν αν κάποιος δικαιούται κοινωνική παροχή ή υπηρεσία είναι υψηλού κινδύνου.
  • Προσλήψεις και αξιολόγηση προσωπικού. Η επιλογή υποψηφίων και η αξιολόγηση εργαζομένων με ΤΝ εμπίπτουν επίσης στα υψηλού κινδύνου.
  • Βαθμολόγηση πολιτών. Η «κοινωνική βαθμολόγηση» απαγορεύεται ρητά.
  • Αναγνώριση συναισθημάτων στον χώρο εργασίας και βιομετρική αναγνώριση προσώπων σε δημόσιους χώρους: απαγορευμένες ή αυστηρά περιορισμένες χρήσεις.
  • Προσωπικά δεδομένα σε δωρεάν δημόσια εργαλεία. Ονόματα, ΑΦΜ, ΑΜΚΑ ή στοιχεία υγείας πολιτών δεν εισάγονται ποτέ σε εργαλεία χωρίς σύμβαση και σαφείς όρους επεξεργασίας.

Οι κανόνες για τα συστήματα υψηλού κινδύνου του Παραρτήματος III εφαρμόζονται από τις 2 Δεκεμβρίου 2027, μετά την παράταση που έφερε ο Κανονισμός (ΕΕ) 2026/1744 («Digital Omnibus»). Η παράταση δεν είναι λόγος αναμονής: ένα σύστημα που αγοράζεται σήμερα θα λειτουργεί και τότε.

Λίστα ελέγχου πριν από κάθε νέα εφαρμογή

  1. Σκοπός: τι πρόβλημα λύνει και ποιος θα την χρησιμοποιεί.
  2. Κατάταξη κινδύνου: απαγορευμένη, υψηλού κινδύνου, με υποχρεώσεις διαφάνειας ή χαμηλού κινδύνου.
  3. Δεδομένα: ποια δεδομένα επεξεργάζεται και, αν είναι προσωπικά, αν χρειάζεται εκτίμηση αντικτύπου κατά τον ΓΚΠΔ, με τη συνδρομή του Υπευθύνου Προστασίας Δεδομένων.
  4. Σύμβαση με τον πάροχο: πού αποθηκεύονται τα δεδομένα, ότι δεν χρησιμοποιούνται για εκπαίδευση, πρόσβαση και διαγραφή.
  5. Ανθρώπινος έλεγχος: ποιος ελέγχει τα αποτελέσματα και πώς διορθώνονται τα λάθη.
  6. Διαφάνεια: ενημέρωση των πολιτών όταν συνομιλούν με ΤΝ ή διαβάζουν περιεχόμενο που δημιουργήθηκε με ΤΝ.
  7. Εκπαίδευση προσωπικού: ο AI Act ζητά από όσους χρησιμοποιούν συστήματα ΤΝ να λαμβάνουν μέτρα για τον «γραμματισμό» του προσωπικού τους (άρθρο 4).
  8. Καταχώριση: δήλωση στο Μητρώο πριν από την έναρξη λειτουργίας.

Από πού να ξεκινήσετε αύριο

Ορίστε υπεύθυνο, κάντε την απογραφή των εργαλείων που ήδη χρησιμοποιούνται και καταχωρίστε τα πριν από το τέλος του 2026. Γράψτε μια σύντομη εσωτερική πολιτική μίας σελίδας για το τι επιτρέπεται και τι όχι. Επιλέξτε μία από τις πέντε εφαρμογές, ιδανικά τη σύνταξη κειμένων ή τον βοηθό συχνών ερωτήσεων, δοκιμάστε την πιλοτικά σε μία υπηρεσία για τρεις μήνες και μετρήστε τον χρόνο που εξοικονομείται. Η Ειδική Γραμματεία, σύμφωνα με την ανακοίνωσή της, θα δώσει κατευθύνσεις και εργαλεία συμμόρφωσης στους φορείς.

Οι δήμοι που θα ξεκινήσουν με μικρά, ελεγχόμενα βήματα θα είναι εκείνοι που θα έχουν την εμπειρία και την εμπιστοσύνη των πολιτών όταν έρθει η ώρα για πιο φιλόδοξες εφαρμογές.

Πηγές

  1. Ν. 5321/2026 (ΦΕΚ Α’ 114/20.07.2026): Μέτρα εφαρμογής του Κανονισμού (ΕΕ) 2024/1689 — Εθνικό Τυπογραφείο (ανάρτηση ΑΑΔΕ)
  2. Η Ελλάδα αποκτά εθνικό πλαίσιο εφαρμογής του AI Act — Ειδική Γραμματεία Τεχνητής Νοημοσύνης και Διακυβέρνησης Δεδομένων
  3. Κανονισμός (ΕΕ) 2024/1689 για την τεχνητή νοημοσύνη (AI Act) — EUR-Lex
Όλες οι πηγές (5)
  1. AI Act: obligations in force and delays under omnibus 2026/1744 — ActuIA
  2. Ν. 5321/2026: Δημοσιεύτηκε ο εθνικός νόμος για την εφαρμογή του AI Act — Lawspot

Μοιραστείτε το άρθρο

Όλα →