Δήμοι, περιφέρειες και φορείς της κεντρικής διοίκησης βρίσκονται πλέον στο σημείο όπου συναντώνται πολλά ευρωπαϊκά και εθνικά πλαίσια συμμόρφωσης. Κάθε πλαίσιο έχει δική του εποπτική αρχή, δικές του προθεσμίες και δικούς του υπευθύνους. Όλα όμως ζητούν σε μεγάλο βαθμό τα ίδια: απογραφή συστημάτων και δεδομένων, εκτίμηση κινδύνων, ορισμένους ρόλους, έγκριση από τη διοίκηση και τεκμηρίωση. Η επόμενη κρίσιμη ημερομηνία είναι η 27η Νοεμβρίου 2026, όταν ο νόμος για την κυβερνοασφάλεια αρχίζει να εφαρμόζεται στους δήμους.
Κυβερνοασφάλεια (NIS2)
Ο ν. 5160/2024 (ΦΕΚ Α΄ 195/27.11.2024), που ενσωμάτωσε την Οδηγία NIS2, περιλαμβάνει τους ΟΤΑ α΄ και β΄ βαθμού ανεξαρτήτως μεγέθους (άρθρο 3). Για τους δήμους η εφαρμογή μετατέθηκε κατά ένα έτος, στις 27 Νοεμβρίου 2026 (ΦΕΚ Β΄ 5472/14.10.2025). Οι βασικές υποχρεώσεις:
- εγγραφή στην πλατφόρμα οντοτήτων της Εθνικής Αρχής Κυβερνοασφάλειας και δήλωση κάθε μεταβολής·
- ορισμός Υπευθύνου Ασφάλειας Συστημάτων Πληροφορικής και Επικοινωνιών (ΥΑΣΠΕ), που επικοινωνεί με την Αρχή και συντονίζει τη συμμόρφωση (άρθρο 15)·
- έγκριση των μέτρων διαχείρισης κινδύνων από τα όργανα διοίκησης, που εποπτεύουν την εφαρμογή τους και εκπαιδεύονται, με αντίστοιχη εκπαίδευση του προσωπικού τουλάχιστον μία φορά τον χρόνο (άρθρο 14)·
- ελάχιστα μέτρα, όπως ανάλυση κινδύνων, διαχείριση περιστατικών, επιχειρησιακή συνέχεια, ασφάλεια της εφοδιαστικής αλυσίδας και πολιτικές κρυπτογράφησης (άρθρο 15), που εξειδικεύονται με την ΚΥΑ 1689/2025·
- αναφορά σημαντικών περιστατικών με έγκαιρη προειδοποίηση εντός 24 ωρών, κοινοποίηση εντός 72 ωρών και τελική έκθεση εντός ενός μήνα (άρθρο 16).
Για τους φορείς του Δημοσίου, οι αναφορές υποβάλλονται στο Εθνικό CERT της ΕΥΠ, με ταυτόχρονη ενημέρωση της Αρχής. Παράδειγμα: ένα περιστατικό κακόβουλου λογισμικού που διακόπτει τις ηλεκτρονικές υπηρεσίες ενός δήμου, εφόσον χαρακτηριστεί σημαντικό, ενεργοποιεί την αλυσίδα των 24 και 72 ωρών.
Το ελληνικό εφαρμοστικό πλαίσιο
Ο νόμος ορίζει το πλαίσιο· το πρακτικό σημείο αναφοράς για έναν δήμο είναι οι πράξεις που τον εξειδικεύουν:
- ΚΥΑ 1689/2025 «Εθνικό Πλαίσιο Απαιτήσεων Κυβερνοασφάλειας Βασικών και Σημαντικών Οντοτήτων» (Β΄ 2186/6.5.2025). Σε 26 άρθρα εξειδικεύει τα μέτρα του νόμου: ευθύνη του ανώτατου οργάνου διοίκησης, που εγκρίνει το πρόγραμμα διαχείρισης κινδύνων και λογοδοτεί για την εφαρμογή του (άρθρο 4), εκτίμηση κινδύνων, πολιτικές, διαχείριση αγαθών, προμηθευτών, πρόσβασης και ευπαθειών, εκπαίδευση, κρυπτογραφία, περιστατικά και επιχειρησιακή συνέχεια. Ζητά εξωτερικούς ελέγχους παρείσδυσης τουλάχιστον μία φορά τον χρόνο και ετήσια αυτοαξιολόγηση με τον Οδηγό της Αρχής, της οποίας τα αποτελέσματα αποστέλλονται στην Αρχή με πλάνο διορθωτικών ενεργειών (άρθρο 18).
- Απόφαση 1899/2025 για τον ΥΑΣΠΕ (Β΄ 4250/5.8.2025), σε ισχύ από 1.11.2025. Ορίζει τα προσόντα (συναφής τίτλος σπουδών, πενταετής εμπειρία ή πιστοποίηση με διετή εμπειρία), τα καθήκοντα (εποπτεία των μέτρων, επικοινωνία με την Αρχή, εκπαίδευση της διοίκησης, μητρώο πληροφοριακών αγαθών) και τα ασυμβίβαστα: ο ΥΑΣΠΕ δεν μπορεί να είναι ταυτόχρονα Υπεύθυνος Προστασίας Δεδομένων ή υπεύθυνος ΤΠΕ και ηλεκτρονικής διακυβέρνησης του φορέα. Δηλώνεται στην πλατφόρμα της Αρχής.
- Εργαλείο αυτοαξιολόγησης της Εθνικής Αρχής Κυβερνοασφάλειας, με 169 σημεία ελέγχου σε 24 θεματικές ενότητες, που καλύπτουν τον νόμο και την ΚΥΑ. Για κάθε σημείο καταγράφονται το ποσοστό υλοποίησης, τα κενά, οι ενέργειες, ο υπεύθυνος και η προθεσμία, ώστε να προκύπτει το πλάνο διορθωτικών ενεργειών.
Προσωπικά δεδομένα (ΓΚΠΔ)
Ο Γενικός Κανονισμός (ΕΕ) 2016/679 εφαρμόζεται από τις 25 Μαΐου 2018 και συμπληρώνεται από τον ν. 4624/2019. Κάθε δημόσια αρχή:
- ορίζει Υπεύθυνο Προστασίας Δεδομένων (άρθρο 37)·
- τηρεί αρχείο δραστηριοτήτων επεξεργασίας (άρθρο 30)·
- διενεργεί εκτίμηση αντικτύπου πριν από επεξεργασίες υψηλού κινδύνου (άρθρο 35)·
- γνωστοποιεί παραβιάσεις στην Αρχή Προστασίας Δεδομένων εντός 72 ωρών (άρθρο 33).
Παράδειγμα: η συστηματική παρακολούθηση δημόσιων χώρων σε μεγάλη κλίμακα, όπως ένα δίκτυο καμερών, απαιτεί ρητά εκτίμηση αντικτύπου. Ένα περιστατικό με διαρροή δεδομένων ενεργοποιεί ταυτόχρονα τις αναφορές της NIS2 και του ΓΚΠΔ, προς διαφορετικούς αποδέκτες.
Τεχνητή νοημοσύνη
Σε εθνικό επίπεδο, οι διατάξεις του ν. 4961/2022 για την ΤΝ στον δημόσιο τομέα ισχύουν από την 1η Ιανουαρίου 2023:
- σύστημα ΤΝ που λαμβάνει ή υποστηρίζει αποφάσεις με επίδραση σε δικαιώματα επιτρέπεται μόνο όταν ειδική διάταξη νόμου το προβλέπει ρητά (άρθρο 4)·
- πριν από τη λειτουργία του συστήματος εκπονείται αλγοριθμική εκτίμηση αντικτύπου, που δεν αντικαθιστά την εκτίμηση του ΓΚΠΔ (άρθρο 5)·
- δημοσιοποιούνται η έναρξη λειτουργίας, οι παράμετροι και οι κατηγορίες αποφάσεων (άρθρο 6)·
- οι διακηρύξεις δεσμεύουν τον ανάδοχο να δώσει τις πληροφορίες αυτές και να παραδώσει το σύστημα ώστε να μπορεί να μελετηθεί και να βελτιωθεί (άρθρο 7)·
- κάθε φορέας τηρεί μητρώο των συστημάτων του, που επικαιροποιείται έως την 1η Μαρτίου κάθε έτους (άρθρο 8).
Σε ευρωπαϊκό επίπεδο, ο Κανονισμός (ΕΕ) 2024/1689 απαγορεύει ορισμένες πρακτικές από τις 2 Φεβρουαρίου 2025 και ζητά από όσους χρησιμοποιούν συστήματα ΤΝ μέτρα για τον γραμματισμό του προσωπικού στην ΤΝ (άρθρο 4). Οι υποχρεώσεις διαφάνειας του άρθρου 50 ισχύουν από τις 2 Αυγούστου 2026. Με τον Κανονισμό (ΕΕ) 2026/1744, σε ισχύ από τις 27 Ιουλίου 2026, οι υποχρεώσεις για τα συστήματα υψηλού κινδύνου του Παραρτήματος ΙΙΙ μετατέθηκαν στις 2 Δεκεμβρίου 2027. Από τότε, οι δημόσιοι φορείς που τα χρησιμοποιούν εκτιμούν τον αντίκτυπο στα θεμελιώδη δικαιώματα πριν από την πρώτη χρήση (άρθρο 27) και καταχωρίζουν τη χρήση στη βάση δεδομένων της ΕΕ (άρθρο 49).
Παράδειγμα: ένα chatbot εξυπηρέτησης δημοτών πρέπει να ενημερώνει ότι ο χρήστης συνομιλεί με σύστημα ΤΝ. Ένα σύστημα που αξιολογεί την επιλεξιμότητα για προνοιακές παροχές περιλαμβάνεται στα συστήματα υψηλού κινδύνου του Παραρτήματος ΙΙΙ.
Προστασία όσων αναφέρουν παραβάσεις
Ο ν. 4990/2022 (ΦΕΚ Α΄ 210/11.11.2022), που ενσωμάτωσε την Οδηγία (ΕΕ) 2019/1937, υποχρεώνει κάθε φορέα του δημόσιου τομέα με 50 υπαλλήλους και άνω να ορίσει Υπεύθυνο Παραλαβής και Παρακολούθησης Αναφορών (ΥΠΠΑ), που αναφέρεται απευθείας στο ανώτατο όργανο (άρθρο 8). Όπου υπάρχει Σύμβουλος Ακεραιότητας, τα καθήκοντα ασκεί εκείνος. Για δήμους κάτω των 10.000 κατοίκων ή με έως 49 υπαλλήλους, καθώς και για τα νομικά πρόσωπα και τις επιχειρήσεις τους, τα καθήκοντα ασκεί ο Σύμβουλος Ακεραιότητας ή ο ΥΠΠΑ της οικείας περιφέρειας. Ο αναφέρων μπορεί πάντα να απευθυνθεί και στην Εθνική Αρχή Διαφάνειας.
Ψηφιακή προσβασιμότητα
Ο ν. 4727/2020 ενσωματώνει την Οδηγία (ΕΕ) 2016/2102. Οι ιστότοποι και οι εφαρμογές για κινητά των φορέων του Δημοσίου ακολουθούν το πρότυπο EN 301 549 (WCAG 2.1, επίπεδο ΑΑ), διαθέτουν δήλωση προσβασιμότητας και μηχανισμό ανατροφοδότησης. Οι προθεσμίες έχουν λήξει: 23 Σεπτεμβρίου 2020 για όλους τους ιστότοπους και 23 Ιουνίου 2021 για τις εφαρμογές. Παράδειγμα: αποφάσεις και προκηρύξεις που αναρτώνται μόνο ως σαρωμένες εικόνες σε PDF δεν διαβάζονται από αναγνώστες οθόνης.
Διαλειτουργικότητα και ανοικτά δεδομένα
Από τις 12 Ιανουαρίου 2025, ο Κανονισμός (ΕΕ) 2024/903 απαιτεί εκτίμηση διαλειτουργικότητας όταν ένας φορέας θεσπίζει νέες ή αναθεωρημένες δεσμευτικές απαιτήσεις για διευρωπαϊκές ψηφιακές δημόσιες υπηρεσίες. Κατά την Ευρωπαϊκή Επιτροπή, η υποχρέωση συνήθως δεν αφορά αμιγώς τοπικές υπηρεσίες χωρίς διασυνοριακή ανταλλαγή δεδομένων. Για τα ανοικτά δεδομένα, ο ν. 4727/2020 ενσωματώνει την Οδηγία (ΕΕ) 2019/1024, και ο Εκτελεστικός Κανονισμός (ΕΕ) 2023/138 ζητά από τις 9 Ιουνίου 2024 τη δωρεάν διάθεση συνόλων δεδομένων υψηλής αξίας, όπως γεωχωρικών, στατιστικών και δεδομένων κινητικότητας, σε μηχαναγνώσιμη μορφή και μέσω API.
Βήματα για έναν φορέα
- Μητρώο υποχρεώσεων: ένας πίνακας με πλαίσιο, άρθρο, προθεσμία, υπεύθυνο και τεκμήριο συμμόρφωσης.
- Ρόλοι: αποφάσεις ορισμού ΥΑΣΠΕ, Υπευθύνου Προστασίας Δεδομένων και ΥΠΠΑ, από διαφορετικά πρόσωπα· ο ΥΑΣΠΕ δεν μπορεί να είναι και Υπεύθυνος Προστασίας Δεδομένων.
- Ενιαία απογραφή: πληροφοριακά συστήματα, ιστότοποι, επεξεργασίες δεδομένων, συστήματα ΤΝ και προμηθευτές. Η ίδια απογραφή τροφοδοτεί τη NIS2, το αρχείο του ΓΚΠΔ και το μητρώο ΤΝ.
- Εκτιμήσεις κινδύνου με κοινή μεθοδολογία: αυτοαξιολόγηση NIS2 με το εργαλείο της Αρχής, εκτίμηση αντικτύπου ΓΚΠΔ, αλγοριθμική εκτίμηση αντικτύπου και, από το 2027, εκτίμηση για τα θεμελιώδη δικαιώματα.
- Έγκριση και εκπαίδευση: τα μέτρα εγκρίνονται από το όργανο διοίκησης, που εκπαιδεύεται, όπως και το προσωπικό.
- Συμβάσεις: όροι για την ασφάλεια της εφοδιαστικής αλυσίδας, την επεξεργασία δεδομένων, την προσβασιμότητα και τις υποχρεώσεις του αναδόχου ΤΝ.
- Σχέδιο απόκρισης: ποιος ειδοποιεί το Εθνικό CERT και την Αρχή Προστασίας Δεδομένων, σε ποιες προθεσμίες.
- Ετήσιος κύκλος: αυτοαξιολόγηση NIS2 και έλεγχος παρείσδυσης, επικαιροποίηση του μητρώου ΤΝ έως την 1η Μαρτίου, ετήσια εκπαίδευση, επανεξέταση της δήλωσης προσβασιμότητας.
Χρονολόγιο
- 25.5.2018: ΓΚΠΔ
- 23.9.2020 / 23.6.2021: προσβασιμότητα ιστοτόπων / εφαρμογών
- 1.1.2023: ν. 4961/2022 για την ΤΝ στο Δημόσιο
- 9.6.2024: σύνολα δεδομένων υψηλής αξίας
- 12.1.2025: εκτιμήσεις διαλειτουργικότητας
- 2.2.2025: απαγορευμένες πρακτικές ΤΝ και γραμματισμός
- 6.5.2025: ΚΥΑ 1689/2025 για τις απαιτήσεις κυβερνοασφάλειας
- 1.11.2025: απόφαση για τα προσόντα και τα καθήκοντα του ΥΑΣΠΕ
- 2.8.2026: υποχρεώσεις διαφάνειας ΤΝ
- 27.11.2026: NIS2 για τους δήμους
- 1.3.2027: ετήσια επικαιροποίηση του μητρώου ΤΝ
- 2.12.2027: συστήματα ΤΝ υψηλού κινδύνου του Παραρτήματος ΙΙΙ
Το κοινό στοιχείο όλων των πλαισίων είναι ότι η ίδια βασική δουλειά (απογραφή, ρόλοι, κίνδυνοι, τεκμηρίωση) εξυπηρετεί πολλές υποχρεώσεις ταυτόχρονα. Ένας φορέας που τη διαχειρίζεται ενιαία αποφεύγει τις επικαλύψεις και μπορεί να δείξει τη συμμόρφωσή του σε κάθε εποπτική αρχή από ένα σημείο.



