Ενημέρωση (16/11, 18:00): Σύμφωνα με νεότερη ανακοίνωση της Διεύθυνσης ΕΣΗΔΗΣ, η λειτουργία του υποσυστήματος αποκαταστάθηκε τη Δευτέρα 16 Νοεμβρίου στις 11:21. Η ανακοίνωση για τη διακοπή είχε αναρτηθεί στις 11:07, λίγα λεπτά νωρίτερα.
Το υποσύστημα «ΕΣΗΔΗΣ Προμήθειες και Υπηρεσίες», μέσω του οποίου διεξάγονται οι ηλεκτρονικοί διαγωνισμοί για προμήθειες αγαθών και υπηρεσιών όλου του Δημοσίου, ήταν εκτός λειτουργίας από το Σάββατο 14 Νοεμβρίου στις 18:00 περίπου έως τη Δευτέρα 16 Νοεμβρίου στις 11:21. Συνολικά, περίπου 41 ώρες.
Σύμφωνα με την ανακοίνωση, όσο κράτησε η διακοπή δεν ήταν δυνατή η διεξαγωγή διαγωνισμών, η αναζήτησή τους, η εγγραφή νέων χρηστών και η ηλεκτρονική υποβολή προδικαστικών προσφυγών. Η πύλη «Προμηθεύς», το ΕΣΗΔΗΣ Δημόσια Έργα, το ΚΗΜΔΗΣ και το Promitheus ESPDint δεν επηρεάστηκαν.
Τι είχε προηγηθεί
Η διακοπή δεν ήταν μεμονωμένη. Σύμφωνα με τις ανακοινώσεις του ίδιου του ΕΣΗΔΗΣ:
- 29–30 Οκτωβρίου: καθυστερήσεις απόκρισης και διακοπή για τεχνικές εργασίες στο ΕΣΗΔΗΣ Προμήθειες και Υπηρεσίες.
- 2 Νοεμβρίου: καθυστερήσεις από τις 08:00 έως τις 15:59, που «ενδεχομένως επηρέασαν την υποβολή προσφορών».
- 12–13 Νοεμβρίου: το ΕΣΗΔΗΣ Δημόσια Έργα δεν ήταν προσβάσιμο για περίπου 12 ώρες. Η πρώτη ανακοίνωση απέδωσε τη βλάβη σε αστοχία των υποδομών του κυβερνητικού νέφους (gCloud) που το φιλοξενούν.
- 13 Νοεμβρίου: δυσχέρειες στην απόκριση του ΕΣΗΔΗΣ Προμήθειες και Υπηρεσίες, που ενδέχεται να επηρέασαν την υποβολή προσφορών, και διακοπή για τεχνικές εργασίες από τις 15:07 έως τις 15:33. Την ίδια μέρα καθυστέρησαν και τα αυτόματα email του συστήματος προς τους χρήστες, λόγω των προβλημάτων στην υπηρεσία Microsoft 365.
- 14–16 Νοεμβρίου: η πλήρης διακοπή των 41 ωρών.
Τι πρέπει να κάνουν οι αναθέτουσες αρχές
Η Διεύθυνση ΕΣΗΔΗΣ καλεί τις αναθέτουσες αρχές να ρυθμίσουν, με αιτιολογημένη απόφασή τους, τη συνέχεια κάθε διαγωνισμού που είχε προθεσμία μέσα στα διαστήματα των προβλημάτων. Αυτό αφορά υποβολή προσφορών, δικαιολογητικά κατακύρωσης, διευκρινίσεις και αποσφραγίσεις. Η ρύθμιση στηρίζεται στην παρ. 4 του άρθρου 37 του ν. 4412/2016 και στην Υπουργική Απόφαση 64233/2021 (ΦΕΚ Β' 2453).
Συστήνει επίσης μέριμνα για τους διαγωνισμούς με προθεσμία λίγο μετά την επαναλειτουργία. Όσο το σύστημα ήταν εκτός λειτουργίας, οι επιχειρήσεις δεν είχαν πρόσβαση στα έγγραφα και δεν μπορούσαν να προετοιμάσουν τις προσφορές τους.
Η μετάθεση της προθεσμίας γίνεται από εξουσιοδοτημένο υπάλληλο της αναθέτουσας αρχής. Αν η προθεσμία δεν έχει λήξει, γίνεται με την ενέργεια «Παράταση Διαγωνιστικής Διαδικασίας». Αν έχει λήξει, γίνεται μέσω της εκτύπωσης «Ενημέρωση καταληκτικής ημερομηνίας διαγωνισμού».
Γιατί είναι σοβαρό
Οι ηλεκτρονικοί διαγωνισμοί του Δημοσίου διεξάγονται υποχρεωτικά μέσω ΕΣΗΔΗΣ. Δεν υπάρχει εναλλακτικός δρόμος. Όταν το σύστημα πέφτει, οι επιχειρήσεις δεν μπορούν να υποβάλουν προσφορές, οι αναθέτουσες αρχές δεν μπορούν να αποσφραγίσουν ή να αξιολογήσουν, και οι προθεσμίες τρέχουν.
Το βάρος πέφτει τελικά σε κάθε αναθέτουσα αρχή χωριστά. Αυτό σημαίνει εκατοντάδες ξεχωριστές αποφάσεις και καθυστέρηση σε έργα με αυστηρά χρονοδιαγράμματα, όπως όσα χρηματοδοτούνται από το Ταμείο Ανάκαμψης. Υπάρχει και κίνδυνος προσφυγών, όταν δεν είναι σαφές ποιος πρόλαβε να υποβάλει και ποιος όχι. Για τους δήμους, που διεξάγουν μεγάλο μέρος των ψηφιακών έργων της αυτοδιοίκησης, κάθε μέρα διακοπής μεταφέρεται σε χρονοδιαγράμματα συμβάσεων και απορρόφηση κονδυλίων.
Το ευρύτερο ερώτημα: ανθεκτικότητα
Η εβδομάδα συμπίπτει με την παγκόσμια διακοπή των υπηρεσιών cloud της Microsoft, που επηρέασε δημόσιους οργανισμούς σε περισσότερες από 70 χώρες και, όπως φαίνεται από την ανακοίνωση, και τα email του ΕΣΗΔΗΣ. Και τα δύο περιστατικά θέτουν το ίδιο ερώτημα: πόσο ανθεκτικά είναι τα συστήματα από τα οποία εξαρτάται η καθημερινή λειτουργία του κράτους;
Για συστήματα κρίσιμης σημασίας όπως το ΕΣΗΔΗΣ, η ανθεκτικότητα δεν είναι μόνο τεχνικό ζήτημα. Περιλαμβάνει:
- σχέδια συνέχειας και ανάκαμψης με δεσμευτικούς χρόνους αποκατάστασης,
- πλεονασμό υποδομών, ώστε μια αστοχία στο νέφος να μη ρίχνει ολόκληρη την υπηρεσία,
- διαφανή ενημέρωση σε πραγματικό χρόνο, με σελίδα κατάστασης και εκτίμηση χρόνου επαναφοράς. Εδώ η πρώτη ανακοίνωση για τη διακοπή βγήκε περίπου 41 ώρες μετά την έναρξή της.
- ενιαίο, αυτόματο μηχανισμό παράτασης προθεσμιών, ώστε να μη χρειάζεται κάθε αναθέτουσα αρχή να εκδίδει χωριστή απόφαση,
- δημόσια ανασκόπηση μετά το περιστατικό, με αιτίες και μέτρα, στο πνεύμα των υποχρεώσεων αναφοράς περιστατικών που θέτει η Οδηγία NIS2 για τους κρίσιμους φορείς.
Η μετάβαση στο νέο ΟΠΣ ΕΣΗΔΗΣ, που ανακοινώθηκε τον Αύγουστο ως ενιαία πλατφόρμα για όλο τον κύκλο των δημοσίων συμβάσεων, είναι ευκαιρία να ενσωματωθούν αυτά τα στοιχεία από τον σχεδιασμό.



